Kaba Si Ali Amat (Bagian-2)
Bawarilah urang lalu, urang kisiak urang kianaik, diimbaukannyo bakeh rajo.
Tibo di rumah Rajo Kuaso, bakato urang nan lalu:
“Ampun Tuanku Rajo kami, nan bana kami katokan, nan io kami imbaukan.
Sia tu urang bataduah, di bawah baringin Tuanku, di baringin nan larangan. Di tagah tidak tatagah, diambek tidak taambek, awaknyo bataduah juo”.
Bakato Rajo Kuaso:
“Sabohong a iko urang, saduto a iko umaik, ka den bunuah urang nangko, ka den bunuah mati-mati, ka den jua jauah-jauah “ katonyo Rajo Kuaso.
Bakato urang nan lalu:
“Ampun Tuanku Rajo kami, dibunuah kami ka mati, dijual kami ka jauah, digantuang kami ka tinggi, nan bana kami katokan”.
Marentak Rajo Kuaso, dicaliak candonyo karih, alah diasah cando lambiang, dikilia candonyo padang. Balari inyo kalua, kalua ka tangah padang, io ka bawah baringin.
Sapambadian inyo ka tibo, sampabaean inyo ka sampai, lah tampak urang bataduah, di bawah baringin gadang.
Mahariak Rajo Kuaso, merentak Rajo Kuaso:
“Anak sia itu umaik, anak bincacak bincacau, anak singiang-ngiang rimbo, anak sigalang-galang kuduang, anak sicaciang panarahan!”
Bapantun Si Ali Amat:
“Jan baitu tarah papan,
Jauah ka rimbo padi kambi,
Jangan baitu kato tuan,
Jauah hinonyo hati kami.
Bukan den anak bincacak, bukan anak ngiang-ngiang rimbo, ukan anak caciang panarahan. Namo den Si Ali Amat, inyiak den Datuak Bandaharo, amai den Si Linduang Bulan, bapak den Datuak Nan Gadang.
Janganlah bak nan tun bana, jan kato tadorong-dorong, jan muluik talompek-lompek, kok mantang den bak nangko”.
Kini tacangan Rajo Kuaso, lambiang dipacik lalu jatuah, padang diganggam lalu tangga, karih tasisik indak tabukak. Bajalan samiang inyo pulang, io moh Rajo Kuaso.
Lah lamo bakalamoan, lah panjang bakalalaian, lah pulang Si Ali Amat, ka kampuang Puti Kasumbo.
Bakato Si Ali Amat:
“Adiak den Puti Kasumbo, kunun balai kan lah rami, kunun sabuang kan lah lamo, lah asia ko lah ko kini, atau garam nan sacacah, atau lado nan sapipih” katonyo Si Ali Amat, kabakeh Puti Kasumbo.
Manjawab Puti Kasumbo:
“Kakak den Si Ali Amat, kununlah garam dikatokan, kunun lado kannyo murah, paham nan sarik di kito.
Kok bana paham kito, kalau siak jo laruih (?), pabilo kakak lansuangkan, indak batulih dari ambo”.
Bakato Si Ali Amat:
“Adiak den Puti Kasumbo, kalau bak nan tun janyo adiak, lah murah itu di ambo. Nak bapantun den sabuah,
Lah panek maani banang,
Dikumpa-kumpa dilipek,
Dilipek-lipek paduo,
Lah payah marantang panjang,
Dikumpa amaknyo singkek,
Kato mak suruik kamulonyo”.
Katonyo Si Ali Amat, kabakeh Puti Kasumbo.
Alah lamo bakalamoan, hari lah barimbang jauah, dipanggia urang nagari, io mo ka tangah rumah, dipaduduak cadiak-pandai.
Ado sabanta urang duduak, kiro satareko sapitanak13, bakato cadiak-pandai, kabakeh Si Ali Amat:
“Kunun kami kan lah rapek, kok urang alah ka rumah, lai mukasuik dalam hati, lai nan takilan di mato, eloklah di katangahkan”.
Manjawan Si Ali Amat:
“Mano sagalo niniak mamak, lai nan taraso pado hati, lai nan takilan pado mato. Sungguah bak nan tun janyo ambo, karano tapakai tu di urang, kalau batanyo lapeh payah, kalau barundiang sudah makan. Kito makan molah dahulu, mananti tuan sabanta”.
Bakato Si Ali Amat, ka bakeh Puti Kasumbo:
“Adiak den Puti Kasumbo, mandeh den Si Linduang Bulan, nan surang Si Rumin Judin, sanduaklah nasi Kasumbo, tariaklah kupi Kasumbo”.
Bawari Puti Kasumbo, baguluik-guluik nyo manggulai. Sadangkang batu ladonyo, duo baleh ragam gulainyo. Pangek pario rang Tiaka, randang pacak Aia Tabik.
Pihak kapado tanak gulai, kuah sabalik daun bodi. Kok sia-sia nan litak, mamintak anak lidahnyo, ka lamak bana makannyo, ka sajuak bana minumnyo.
Bawarilah Kasumbo, disanduak nasi ka pinggan, dikaka-kaka manyaduak, diatai-atai manyanduak, bujuanyo samo bujuanyo, malintang samo malintang, di tapi samuik baliriang, elok dihirok diheraikan, elok makanan rajo-rajo, elok minuman sutan-sutan.
Dibao pinggan kalua, kalua ka tangah rumah, kabakeh urang nan banyak.
Nak lakeh samianglah juo, acok maknyo kunjuang sampai, dareh maknyo kunjuang tibo, lah makan urang nan banyak.
Bawarilah urang banyak, makan tigo suok hanyo sudah, kaampek jo basuah tangan, kalimo jo kumua-kumua.
Sudah makan urang nan banyak, diasak uranglah pinggan, disapu uranglah sarok.
Lah sudah sarok basapu, bakato Si Ali Amat, kabakeh urang nagari:
“Mano sagalo niniak-mamak, sado nan rapek di rumah ko, ado nan takalang pado lidah, ado nan taniek dalam hati.
Tatkalo maso daulunyo, kami nangko urang tabuang, kami urang buang baiaran, indak baniniak bamamak, indak bakaum kaluargo, indak bakorong bakampuang, kami nan hino di nagari.
Allah Taala maadokan, manolong rumah jo tanggo, manolong bareh jo padi.
Mungko kami imbau urang kampuang, kami nan sailia samudiak, kami nan bakorong dangan kampuang, itulah nan dibanakan”.
Manjawek urang korong kampuang, sarato urang nagari:
“Apo dimukasuik dalam hati, apo takilan pado mato, buliah kami lakukan” katonyo urang nagari.
Bakato Si Ali Amat:
“Mano sagalo niniak-mamak, kami baniek dalam hati, kami andak mamintak doa, maimbau urang nagari, karano maso daulunyo, kami nan baduo urang, dibuang ibu jo bapak.
Lah jauah bana bajalan, indak tasaik di siangik, lah banyak bana parasaian.
Nan sakarang kini nangko, iolah mandeh kanduang ambo, nyak mambuang sado nan cabua, nak maampuni muluik nan talampau. Bak nan tun pulo di kami, niek di hati nak baralek. Kok asia alah lah asia, kok kabau alah bapauik, kok tabu alah bakilang, kok kayu alah bacari, kok bareh alah di sumpik, hanyo takurang di badan.
Tolonglah tolong, rang kampuang tolonglah, tolonglah urang nagari, io manjariah mamayahkan.
Kok tak ka ditolong jo luli,
Tolong jo gantiah ambo ba a,
Kok tak ka ditolong jo rugi,
Tolong jo jariah ambo ba a.
Io bak pantun urang, tantang kapado badan ambo,
Kok babungo bungo labu,
Kok babuah buah mumbang,
Bak nan tunlah badan ambo,
Guno nan bak guno alu,
Kok tuah tuah-tuah musang.
Kalau lai sayang di rang buruak, kalau lai hibo di rang dagang, tuan pajariah papayahkan”.
Manjawab urang nagari:
“Kok itu nan mukasuik hati, kami lah pulo manjariahkan, kami lah pulo mamayahkan”.
Bakato Si Ali Amat:
“Kok kabau alah tapauik, kok bareh alah di sumpik”.
Bawari urang di kampuang, didabiah molah tu kabau, ditanak molah tu nasi. Lah sudah kabau badabiah, aleklah pulang bakeh urang nagari. Bago nan hereang nan gendeangnyo, bago nan ciciah nan panjuiknyo, Si Ali indak tahu pandai.
Namun katiko baralek, barayun-ayun urang banyak, babondong-bondong urang nagari, ka rumah Puti Kasumbo, lah sasak di dalam rumah.
Nak singkek samianglah juo, dareh maknyo kunjuang sampai, lah sudah alek minum makan, bakato Si Ali Amat:
“Mano ninik-mamak ambo, dangalah mak den tutuakan, dangalah mak den rundiangkan.
Tatkalo mulak mulonyo, kami baduo badansanak, Puti Kasumbo adiak ambo. Tatkalo awaknyo damam, bakato inyo bakeh ambo, babadan marasoi sakik, banyao marasoi mati. Kok molak molah ka mo den, kok mati hanyo awak den, kok pendek hanyo umua den, kok sampai hanyo hukum den, kaban den jan dilupokan. Bak nan tun janyo bakeh ambo. Itulah nan pitaruahnyo.
Kini lah tingga nyo di ambo, iolah salahnyo di ambo, itulah nan ka diabisi jo doa, jan taraso-raso juo, bak urang kasalatan garam.
Sabuah lai di nan rapek, io si upiak ketek nangko, indak inyo babapak, inyo talatak dalam kaban, kaban pitaruah Kasumbo.
Banyaklah asap nan ditangguangkannyo, banyak panggalan nan lah lakek, salahnyo dari ambo juo, nan tak mamacik pitaruah. Itulah nan ambo ampuni, itu nan ka diabisi jo doa”.
Bakato urang nan banyak:
“Kok lah bak nan tun janyo tuan, lah elok bana itu hanyo”.
Mandoa urang nan maalim. Lah sudah urang mandoa, urang bajalan anyo lai, tingga urang kampuang sabanta.
Bakato Si Ali Amat:
“Mano sagalo urang kampuang, kok hanyo alek alah lapeh, sabuah lai nan dipintak. Kami nangko urang buang baiaran, indak bakorong bakampuang, indak baniniak bamamak, indak batulan basudaro.
Kami nak pulang bakeh rang kampuang, nak sahino nak samalu. Kok hutang nak sabaia, kok malu nak satuntuik, io jo urang nagari”.
Bakato urang nagari:
“Kununlah itu dikatokan, pucuak dicinto ulan tibo, bago sakali tuan suko, baribu kali suko kami”.
Tantangan Si Ali Amat, barumah tanggonyo di sinan. lah suko di dalam hati, urang banyak baitu pulo.-
T A M A T
Keterangan
- badua
- bintalak, hantu bintak - sejenis hantu.
- sakupang
- manalok kain – mencelup kain.
- karambia atok tungku – tiga batang pohon kelapa yang tersusun seperti tungku.
- sarimih – rimih, uang jaman dulu bernilai setengah sen.
- basibidai takirok
- karih sampono ganjo ireh – keris yang bersatu dengan gagangnya.
- bajo – penghitam gigi.
- padahan arang
- luhak (luak) – sumur.
- tayok – banyak.
- satereko sapitanak – waktu yang terpakai memasak nasi segantang beras.

















